To właśnie te „ogólnie przyjęte normy” stają się nową linią frontu w odwiecznej wojnie pokoleń i światopoglądów. Bo czym one są?

Dla dyrektora szkoły w małym miasteczku – jednym, dla nastolatka z wygolonym wzorkiem na głowie w wielkomiejskim liceum – czymś zupełnie innym. Resort edukacji, odpowiadając na interpelację poselską, przyznał, że w wielu statutach szkół wciąż funkcjonują zapisy nakazujące „naturalny” kolor włosów czy zakazujące koloryzacji, które nie powinny mieć miejsca.

Jednocześnie jednak sam projekt zawiera sformułowanie na tyle pojemne, że może pomieścić zarówno zakaz przychodzenia na lekcje w stringach, jak i wymóg „naturalnego” koloru włosów.

Psycholog społeczny: ubiór to komunikat, szkoła to nie klub

Profesor Zbigniew Nęcki, komentując prace MEN, zwraca uwagę na społeczną funkcję ubioru.

Sposób ubierania się sygnalizuje otoczeniu, co myślę o sobie, o innych i o normach społecznych – mówi. – Te normy są powszechnie czytelne: na pogrzeb ubieramy się ciemno i poważnie, na wesele kolorowo i wesoło. Odwracanie tych konwencji często kończy się społecznym wykluczeniem.

W tym kontekście profesor Nęcki nie wyklucza, że powrót do mundurków szkolnych mógłby być rozwiązaniem porządkującym funkcjonowanie szkoły jako instytucji publicznej.

Okazji do indywidualnej ekspresji poza szkołą jest bardzo wiele. Szkoła to doświadczenie wieloletnie i grupowe, dlatego pewna konwencja stroju, z możliwością wyróżnienia się detalami, mogłaby ułatwiać współdziałanie – ocenia.

Jednocześnie przestrzega przed nieostrością pojęć użytych w projekcie.

Trzeba jasno zdefiniować, czym są „ogólnie przyjęte normy społeczne”, i kto ma je określać – podkreśla, dodając, że w regionach o silnie zakorzenionych normach obyczajowych granica bywa wyjątkowo płynna.

Krótka i burzliwa historia polskich mundurków

Temat mundurków budzi w Polsce silne, najczęściej negatywne, skojarzenia z niedalekiej przeszłości.

Obowiązek noszenia jednolitych strojów we wszystkich publicznych szkołach podstawowych i gimnazjach wprowadził 1 września 2007 roku ówczesny minister edukacji Roman Giertych. Był to element szerszej polityki mającej na celu, jak mówiono, zwiększenie bezpieczeństwa i wprowadzenie ładu.

Już rok później, po zmianie ekipy rządzącej, przepis ten został zniesiony, a decyzja o ewentualnym mundurku wróciła w gestię poszczególnych szkół.

Dziś, jeśli szkoła chce wprowadzić jednolity strój, decyzję może podjąć dyrektor – z własnej inicjatywy lub na wniosek rady szkoły, rodziców czy samorządu uczniowskiego.

Wzór ustala się w uzgodnieniu z radą rodziców, zasięgając opinii rady pedagogicznej i samorządu . W praktyce mundurki przetrwały głównie w szkołach prywatnych, społecznych czy katolickich, gdzie są elementem budowania określonej tożsamości i prestiżu . W szkołach publicznych, jeśli już się pojawiają, przybierają formę prostych kamizelek lub koszulek z logo, bardziej w charakterze gadżetu niż rygorystycznego uniformu.

Argumenty za i przeciw: równość kontra indywidualność

Debata wokół mundurków toczy się wokół odwiecznych wartości.

Zwolennicy podnoszą argument równości społecznej – mundurek ma niwelować widoczne różnice majątkowe między uczniami, ograniczać presję konsumpcyjną i przejawy dyskryminacji ze względu na status materialny. Ma też sprzyjać dyscyplinie, poczuciu wspólnoty i skupieniu na nauce, a nie na wyglądzie.

Przeciwnicy odpowiadają, że szkoła to nie wojsko, a uniform jest sztucznym, archaicznym narzędziem tłamszącym indywidualność i prawo młodego człowieka do ekspresji siebie. Podkreślają, że mundurki są często niewygodne, nudne wizualnie i stanowią dodatkowy, niepotrzebny koszt dla rodziców. Ich zdaniem, prawdziwe poczucie wspólnoty buduje się przez wspólne wartości i działania, a nie przez identyczne ubrania.

Co ciekawe, podczas gdy w Polsce mundurki są raczej rzadkością, w wielu krajach o ugruntowanych systemach edukacyjnych są one normą. W Wielkiej Brytanii tradycja szkolnych uniformów sięga XIX wieku i jest symbolem dyscypliny i przynależności. W Japonii charakterystyczne mundurki marynarskie dla dziewcząt i garnitury „gakuran” dla chłopców są nieodłącznym elementem szkolnego krajobrazu .

To pokazuje, że spór o mundurki ma wymiar nie tylko praktyczny, ale głęboko kulturowy.

Przyszłość: prawo, którego nikt nie będzie potrafił zastosować?
Nowelizacja przygotowywana przez MEN próbuje znaleźć złoty środek między indywidualną wolnością a społecznymi normami. Projekt wyraźnie zabrania noszenia strojów „nawołujących do nienawiści, dyskryminujących, sprzecznych z prawem lub zagrażających bezpieczeństwu” . Jednocześnie przyznaje, że statut szkoły może określać zasady stroju np. na lekcji wychowania fizycznego czy zajęciach w pracowni chemicznej.

Kluczowe pytanie brzmi jednak: czy te przepisy cokolwiek zmienią?

Czy zamiast jawnych zakazów farbowania włosów nie pojawią się zakamuflowane pod płaszczykiem „nieprzestrzegania norm społecznych”? Czy uczeń, któremu dyrektor zasugeruje „poprawienie fryzury” – jak miało to miejsce w jednym z krakowskich liceów – będzie miał realne narzędzia obrony?

Wiceminister edukacji Katarzyna Lubnauer określa projekt jako „nowoczesne rozwiązania kodyfikacyjne”, które uporządkują prawną materię rozsianą po statutach.

Czy jednak nie doprowadzi to do nowej fali niejasności i konfliktów? Szkoła od zawsze była miejscem, gdzie uczono się nie tylko matematyki, ale i negocjowania granic. Nowe prawo najwyraźniej ma tę drugą lekcję usankcjonować.

Sukces będzie zależał nie od zapisów w ustawie, ale od mądrości, taktu i dialogu między tymi, którzy jej używają.

The post Mundurki, farbowane włosy i nieuchwytne normy. O czym naprawdę jest nowa wojna o wygląd w szkole? appeared first on bumber.pl.

W ciągu pierwszych 100 dni rozpoczniemy proces przechodzenia polskiej edukacji na system jednozmianowy. Od 1 września 2025 wszystkie polskie szkoły podstawowe będą działały w takim systemie – brzmi jeden ze stu konkretów na pierwsze sto dni rządu.

Jak czytamy w odpowiedzi na poselską interpelację z kwietnia 2024 r., ministerstwo edukacji prowadzi analizy w tym zakresie.

PAP zapytała kuratoria i przedstawicieli władz wybranych miast, jak wyglądają tegoroczne plany lekcji.

Dwuzmianowość występuje m.in. w Rzeszowie. – W kilku bardziej popularnych szkołach podstawowych, głównie na osiedlach, których dotyczy intensywna zabudowa wielorodzinna – poinformował PAP Artur Gernand z kancelarii prezydenta miasta.

– W szkołach ponadpodstawowych jest to zjawisko nieco częstsze. Obecnie to nawet kilkanaście przypadków, głównie w technikach, ale wynika to z faktu popularności rzeszowskich szkół wśród młodzieży z całego regionu oraz z wciąż będących na tym etapie edukacji „podwójnych” roczników, obejmujących dzieci, które rozpoczęły edukację szkolną w wieku 6 lat – wyjaśnił Gernand.

Z kolei w Tarnobrzegu system dwuzmianowy odbywa się w jednej szkole podstawowej – nr 9. Jak wyjaśniła naczelnik Wydziału Promocji, Kultury, Sportu i Komunikacji Społecznej Urzędu Miasta Tarnobrzega Katarzyna Knap-Sawicka, zajęcia w tej szkole zaczynają się najpóźniej o 12.35 i kończą o 16.20.

System musiał zostać wprowadzony ze względu na małą liczbę sal lekcyjnych. W pozostałych szkołach podstawowych nie ma systemu dwuzmianowości – dodała.

W Szczecinie 8 proc. szkół wskazało, że dwuzmianowość występuje częściowo (tylko w niektórych klasach), 2 proc. zadeklarowało pełną dwuzmianowość – przekazała PAP rzeczniczka prasowa Kuratorium Oświaty w Szczecinie Agnieszka Lisowska. Łącznie ok. 10 proc. szkół ma w jakimś zakresie zajęcia w systemie dwuzmianowym.

Główne powody wprowadzania dwuzmianowości to brak wystarczającej liczby sal lekcyjnych połączona z dużą liczbą uczniów – wyjaśniła Lisowska.

W większości przypadków dwuzmianowość ma charakter częściowy, co oznacza, że nie wszystkie klasy są nią objęte.

W koszalińskich szkołach zdecydowana większość uczniów kończy zajęcia między godz. 14 a 15 – przekazał PAP dyrektor wydziału edukacji w koszalińskim magistracie Krzysztof Stobiecki. Zaznaczył, że w rozpoczynającym się roku szkolnym ma być podobnie. Dodał jednak, że mogą zdarzyć się odstępstwa od tej reguły, potrzeba utworzenia w którejś ze szkół dodatkowego oddziału, bo w wakacje w rejonie przybyło dzieci, a klasy nie były zbyt liczne.

Na 38 kaliskich szkół w trzech placówkach występuje dwuzmianowość. Tam uczniowie kończą zajęcia najpóźniej o godz. 19. Sytuacja dotyczy I LO przy ul. Grodzkiej, Zespołu Szkół Podstawowych przy ul. Rzemieślniczej i Zespołu Szkół Techniczno-Elektronicznych przy ul. Częstochowskiej. Naczelnik Wydziału Edukacji Urzędu Miasta Kalisza Ewelina Dudek powiedziała PAP, że powodem dwuzmianowości jest mała liczba klas lekcyjnych.

W Toruniu dwuzmianowość pojawia się w planie wielu szkół podstawowych, a uczniów i rodziców nie dziwią również trzy zmiany. Tak było w ubiegłym roku w Szkole Podstawowej nr 4, gdzie lekcje zaczynały się od godziny 7.30, a kończyły ok. godziny 18.00. Dyrektor tej placówki Izabela Ziętara powiedziała PAP, że w tym roku tak już nie będzie i lekcje będą zaczynały się od godziny 8, a kończyły o godzinie 16.

Wyjaśniła, że tzw. dwuzmianowość ma jednak sporo plusów, bo gdyby wszystkie dzieci w edukacji wczesnoszkolnej zaczynały o tej samej godzinie, to absencja jednego nauczyciela powodowałaby brak lekcji danej klasy, a tak można dokonywać przesunięć nauczycieli.

Dyrektor wydziału edukacji w Urzędzie Miasta Torunia Iwona Muszyńska powiedziała PAP, że dwuzmianowość nie zawsze związana jest z sytuacją lokalową szkół.

Są jeszcze dwie inne przyczyny, o których się zapomina. W szkołach rośnie liczba uczniów, którzy mają różne dysfunkcje. Te dzieci potrzebują wsparcia psychologiczno-pedagogicznego na indywidualnych zajęcia ze specjalistami. Nie ma możliwości zapewnienia opieki specjalistów, gdyby wszystkie klasy I-III zaczynały na przykład o godzinie 8.00 – powiedziała Muszyńska.

Dodała, że nie ma również możliwości, aby wszystkie dzieci pojawiały się w tym samym czasie w świetlicy, więc konieczne są różne godziny rozpoczynania zajęć w toruńskich szkołach.

Dwuzmianowość nie występuje na przykład w szkołach mieleckich. Naczelnik Wydziału Edukacji Urzędu Miejskiego w Mielcu Mirosław Kapinos zapewnił, że szkoły prowadzone przez miasto pracują „w systemie jednozmianowym”.

Zjawisko dwuzmianowości nie występuje też w lubelskich szkołach – poinformowała PAP rzeczniczka lubelskiego ratusza Justyna Góźdź.

Jedynie w obszarze edukacji wczesnoszkolnej – jak wskazała – nie ma możliwości, aby wszystkie klasy 1-3 miały zajęcia w tym samym czasie, co powoduje konieczność układania planu lekcji dla wybranych oddziałów od godzin późniejszych w niektóre dni tygodnia.

Wówczas lekcje kończą się w okolicach godz. 15.00 – wyjaśniła.

Dodała, że w takiej sytuacji rodzice mogą zapisać swoje dzieci na zajęcia świetlicowe, aby zapewnić im opiekę przed i po lekcjach.

Z kolei rzecznik stołecznego ratusza Monika Beuth przekazała PAP, że nie ma jeszcze danych o organizacji zajęć w poszczególnych szkołach w roku szkolnym 2025/2026. Jednocześnie poinformowała, że analiza współczynnika czasu pracy szkół wyliczonego na podstawie planu zajęć lekcyjnych oddziałów szkolnych I-VIII w minionym roku szkolnym wykazała, że w przypadku 79 proc. szkół podstawowych współczynnik ten jest na poziomie 1 – 1,2 – co oznacza, że wszyscy uczniowie lub zdecydowana większość uczniów zaczynała zajęcia na pierwszych godzinach lekcyjnych.

Z kolei 21 proc. szkół podstawowych jest w przedziale 1,2 – 1,4 – co oznacza, że średnio jeden lub dwa razy w tygodniu uczniowie zaczynają zajęcia w godzinach późniejszych.

Wiceszefowa MEN Piechna-Więckiewicz zapewniła w kwietniu 2024 r., że kwestie zapewnienia uczniom komfortowych warunków nauczania, wychowania i opieki, zgodnych z zasadami higieny pracy umysłowej, „stanowią priorytet” dla ministra edukacji.

Mając na względzie złożoność sprawy oraz przekonanie, że tryb jednozmianowy stanowi element stabilności w życiu dzieci i młodzieży, minister edukacji podejmuje starania, aby przejście polskiej edukacji na taki system mógł być możliwy w jak najkrótszym terminie, po uzgodnieniu warunków ze stroną samorządową, respektując jej odpowiedzialność za wprowadzanie zmian – przekazała.

Argumentowała, że czynniki, które mają wpływ na decyzje zarządcze samorządów i przyjmowanie rozwiązań organizacyjnych na terenie szkół zależą m.in. od kumulacji roczników spowodowanej zmianą w strukturze oświaty.

Ponadto, przyjęcie uczniów z Ukrainy, dla których wprowadzono dodatkowe dostosowania w szkołach, ma wpływ na opracowanie planu dydaktyczno-wychowawczego. Z powodów lokalowych lub kadrowych często zdarza się, że wszyscy uczniowie nie mogą przebywać w szkole podczas jednej zmiany, bo nie ma dla nich miejsc ani wystarczającej liczby nauczycieli – zaznaczyła.

PAP zapytała resort edukacji, ile szkół podstawowych działa w systemie jednozmianowym oraz czy MEN dostrzega potrzebę zmian prawnych w tym obszarze, jednak do momentu publikacji depeszy nie otrzymała odpowiedzi.

The post Nadal są szkoły, gdzie uczniowie uczą się na dwie zmiany appeared first on bumber.pl.